Riachtanas

Pełna historia tańca szkockiego zaginęła gdzieś we mgle dziejów. Pierwsze zapiski na ten temat pochodzą z lat czterdziestych XV wieku, kiedy Walter Bower pisał Scotichronicon. Opisał tam drugi ślub Aleksandara III 14 października 1285r, gdzie pośród dworzan znajdowali się mężczyźni wykonujący taniec na mieczach. Najprawdopodobniej tańce szkockie mają swój początek w powszechnych w antycznej Europie tańcach wykonywanych przed i po bitwach oraz popularnych pośród celtów zabaw wiejskich ceilidh. Paradoksalnie rozwojowi tańców szkockich przysłużyli się również Anglicy, próbując tępić kulturę szkocką. Swój największy rozwój obecnie znane tańce miały po 1746r., kiedy Szkotom zakazano noszenia kiltów. Po odzyskaniu przez Szkocję możliwości prezentowania własnej kultury nastąpił renesans tańca szkockiego. Podróżowało wówczas wielu naucieli tańca. Umiejętność tańca była uznawana za prestiżową, więc uczyli się go wszyscy, którzy mogli sobie na to pozwolić. Głównie szlachta. Powstało wówczas wiele tańców oraz kroków, które obecnie zostały całkowicie zapomniane. Stało się to za sprawą zaniku chęci pielęgnacji tradycji i zwrotu zainteresowań młodzieży w stronę popkultury na początku XX wieku. W tym samym czasie powstało Royal Scottish Country Dances Society, którego zadaniem jest popularyzacja tańca szkockiego. Rozpoczęto również organizowanie Highland Games. Jest to wydarzenie sportowe oraz kulturalne mające na celu popularyzację kultury szkockiej. Niestety na potrzeby konkursu preferowane są jedynie niektóre tańce oraz niektóre kroki. Część pierwotnych układów zachowała się na wyspach Hebrydzkich. Początkowo były traktowane jako odłam tańców tradycyjnych. Później zostały uznane za dziedzictwo z czasów świetności tańców szkockich i nazwane tańcami National.

Obecnie wyróżniamy trzy podstawowe grupy tańców: Highland, National, Ceilidh. Każda z tych grup ma swoją unikalną charakterystykę.

Tańce Highland są najbardziej żywymi z tańców szkockich. Zazwyczaj solowe, pierwotnie zarezerwowane wyłącznie dla mężczyzn. Najbardziej rozpowszechnionym tańcem z tej grupy jest Highland Fling obecnie pretendujący do tytułu szkockiego tańca narodowego. Pierwotnie był to taniec zwycięstwa wykonywany przez szczególnie zasłużonych wojowników lub też przywódców klanów. Najczęściej wykonywany był na niewielkiej tarczy, jakiej Szkoci używali podczas bitew.

Bardzo powszechne są również tańce na mieczach. Są to tańce nierozerwalnie związane z historią szkotów będących narodem wojowników, a tańczone były przed bitwą lub po odniesieniu zwycięstwa. Ghillie Callum jest typowym tańcem zwycięstwa. Nazwę tą ze szkocliego Gealic tłumaczy się jako “Taniec nad mieczami”, a wykonywany był przez zwycięskiego wojownika nad dwoma mieczami – przeciwnika leżącym w poprzek do pozycji tańczącego oraz równolegle ułożonym mieczem zwycięzcy symbolicznie przygniatającym miecz przeciwnika do ziemi.

Innym znanym tańcem wojskowym jest Argyll Broadswords prawdopodobnie stworzony przez elitarny oddział Argyll Highlanders będących na usługach książąt Inverary.

Wiele tańców Highland obrazuje również inne aspekty kultury szkockiej. Seann Triubhas (czyt. szin trus) można przetłumaczyć jako “Stare Portki”. Jest to taniec symbolizujący uwolnienie się szkotów od zakazu eksponowania swojej odrębności kulturowej w XVIII wieku. Taniec ten składa się z dwóch części: wolnej symbolizującej szkota zmuszonego do noszenia bryczesów nazywanych triubhas. Przez szereg ruchów próbuje on zrzucić niewygodny i upokażający strój. Natomiast część szybka symbolizuje radość po przywdzianiu ukochanego kiltu.

Szkoci, jak również inni Celtowie, nie lubili spędzać zbyt wiele czasu w jednym miejscu. Symbolizuje to wiele tańców nazywanych ogólnie Reel. Reele można spotkać we wszystkich trzech podstawowych grupach tańca szkockiego. Charakterystycznym elementem tych tańców jest figura o takiej samej nazwie. Polega ona na zakreśleniu przez tancerzy ósemki, symbolizującą trwającą wędrówkę Celtów. Bardzo często Reel jest formą refrenu, który oddziela od siebie kroki poszczególnych zwrotek.

Tańce narodowe czyli National są najmłodszymi ze znanych tańców szkockich. Zostały one odkryte na nowo w połowie XX wieku na jednej z wysp Hebrydzkich po czym zaadaptowano je na potrzeby dzisiejszych Highland Games. Podobnie jak tańce Highland są to najczęściej tańce solowe. Podstawową różnicą jest historyczne przyzwolenie dla pań do tańczenia tańców National, co pierwotnie było niedopuszczalne przy tańcach Highland. Wiele układów, np. Scottish Lilt, Miss Forbes, Flora McDonald Fancy, Scotch Measure czy Deeside Lilt zostały napisane właśnie specjalnie dla pań.

Tańcami najprostszymi, znanymi już u zarania dziejów Szkocji są tańce Ceilidh. Powstały one podczas powszechnych zabaw wiejskich. Są to tańce na wiele par o bardzo prostych układach. Tradycyjnie każdą zabawę ceilidh prowadził wodzirej nie tylko zapowiadający następny taniec, ale również podpowiadający jakie kroki należy wykonywać. Tym sposobem tańce te są dostępne nie tylko dla zdolnych tancerzy, ale nawet dla osób, które z tańcem szkockim nigdy nie miały do czynienia.

Z tańców ceilidh wyrosła jeszcze jedna grupa tańców: Scottish Country Dances. Szlachta szkocka pozazdrościła swoim poddanym umiejętności zabawy i postanowiła zaadaptować część tańców ceilidh na swoje potrzeby. Tak powstały tańce dla par tańczone na dworach szkockich, a od czasów Królowej Wiktorii również na brytyjskim Dworze Królewskim.